تاریخچه زیورآلات ایرانی از گذشته تاکنون

تاریخچه زیورآلات ایرانی به ایران باستان، حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد، و به ساکنان فلات ایران بازمی‌گردد.  ساخت زیورآلات ایرانی به وسیله طلا با پیدایش اولین معدن طلا و ضرب اولین سکه طلا جرقه خورد و به مرور زمان و در پی رویداد های مهم تاریخی مانند جنگ ها، تغییر سلسله ها و تجارت از طریق جاده ابریشم به شکل امروزی خود رسیده است.

پیدایش زیورآلات در ایران

ریشه زیورآلات ایرانی را می توان در ایران باستان و در میان ساکنان فلات ایران، در حدود چهار هزار سال قبل از میلاد جستجو کرد. ساخت زیورآلات در آن دوره به وسیله دانه و مهره های رنگین شکل گرفت، استفاده از زیورآلات در ایران از گذشته دور مورد توجه اقوام مختلف از جمله مردم ایل قشقایی و عرب های خوزستان به عنوان قطعه های زینتی از لباس هایشان بوده است. در آن دوره از انگشتر و سایر زیورآلات به عنوان نماد قدرت، موقعیت اجتماعی و زینت زنان استفاده م شد.

زیورآلات تاریخی ایران باستان

زیورآلات تاریخی ایران باستان با ضرب اولین سکه در دوره هخامنشیان با رواج سکه های داریک، هنر زرگری و استفاده از زیورآلات بیش از پیش گسترش یافت.

با پیدایش طلا در ایران و ساخته شدن هنر زرگری تا به اوج رسیدنش، استفاده از طلا در ساخت تاج ها، کمربندها، گردنبندها و… رواج پیدا کرده بود.

در پایان سلسله هخامنشیان و با روی کار آمدن اشکانیان، هنر جواهرسازی ایران پیشرفت بیشتری کرد و استفاده از سنگ های قیمتی و طرح های پیچیده تر رواج یافت.

اشکانیان با استفاده از سنگ های رنگارنگ قیمتی در کنار طلا مانند انواع عقیق و سنگ فیروزه طرح های پیچیده جواهرات را به سطحی فراتر ارتقا دادند.

سیر تحول زیورآلات ایرانی در گذر زمان

سیر تحول زیورآلات ایرانی در گذر زمان همواره با جنگ ها و حتی اتفاقات سیاسی ایران متغیر بوده است. از ورود اسلام به ایران و تلفیق هنر ایرانی اسلامی، اتفاقات سیاسی دوران صفویه و قاجار و همچنین تحولات زیورآلات در دوران معاصر ایران به وسیله تکنولوژی های جدید و پیشرفته می توان نام برد.

آمیزش زیورآلات ایران و اسلام

آمیزش زیورآلات ایران و اسلام  با حمله اعراب و ورود اسلام به ایران موجب وارد شدن سبک جدیدی در هنر جواهرات و زیورآلات ایرانی شد.

با تلفیق هنرهای پیش از اسلام و طرح های اسلامی به همراه نقش مایه های اسلیمی، خطاطی و استفاده از آیات قرآنی بر روی زیورآلات در شهرهایی همچون اصفهان و تبریز که در آن زمان مراکز مهم زرگری بودند، آثاری خلق شد که تا به امروز مورد حیرت عوام واقع می شود.

در دوران حکومت های اسلامی زیورآلات به نماد قدرت و ثروت به شکل تاج ها، گردنبند و… تبدیل شده بودند.

تحول زیورآلات ایرانی در دوره قاجار و صفویه

تحول زیورآلات ایرانی در دوره قاجار و صفویه یعنی یکی از بهترین دوره ها در تاریخ جواهرسازی و زیورآلات در تاریخ ایران که با ارتباط ایران و اروپا به وسیله تجارت از جاده ابریشم، با استفاده از یاقوت، زمرد و الماس در کنار طلا و نقره، طرح های متنوعی از جواهرات و زیورآلات ایرانی شکل گرفت.

همچنین در دوران صفوی تاثیر کشورهایی مانند هند و عثمانی بر زیورآلات ایرانی بی تاثیر نبود، در دوره قاجار که جواهرات بیشتر با سنگ های قیمتی رنگارنگ و بزرگ تزئین می شدند، با ورود فرهنگ غرب به ایران سبک جواهرات ایرانی هم به سمت مدرن شدن پیشروی کرد.

تحول زیورآلات در دوران معاصر ایران

تحول زیورآلات در دوران معاصر ایران یعنی در سده اخیر، با به وجود آمدن تکنولوژی هایی مانند دستگاه تراش سنگ، قالب گیری دقیق و همچنین وجود نرم افزارهای طراحی سه بعدی، دچار جهش چشمگیری شد که حاصل به وجود آمدن طراحی های دقیق تر، پیچیده تر و همینطور بی نقص تر است.

باید اضافه کرد که در حال حاضر هنر دست ساز زیورآلات ایرانی هنوز هم ادامه دارد و دارای طرفداران خاص خودش است. با توجه به تاثیر زیورالات در استایل استفاده از انواع آن در دوره های مختلف با اسقبال همراه بوده و در هر دوره؛ ایرانیان انواع مختلف زیورالات را استفاده می کردند.

 انواع زیورآلات در ایران باستان

انواع زیورآلات در ایران باستان فقط مختص بانوان نبوده، بلکه در بین مردان هم بسیار رواج داشته است. کاربرد زیورآلات در زمان ایران باستان فقط محدود به زیبایی نمی شده است، بلکه نشانگر قدرت، ثروت و حتی کاربرد مذهبی نیز داشته است. بسیاری از آنچه امروزه ما به اسم زیورآلات مردانه می شناسیم و در مد و استایل های ترند جهانی مطرح است، ریشه در ایران کهن دارد.  علاقه‌مندان به زیورآلات باستانی می‌توانند نمونه‌های الهام‌گرفته از هنر ایران باستان را در مجموعه جواهری مشاهیر مشاهده و تهیه کنند. 

اسامی زیورآلات در ایران باستان

اسامی زیورآلات در ایران باستان به چند دسته و چند نوع تقسیم می شوند که شامل دسته های زیورآلات سر و مو، زیورآلات گوش، زیورآلات گردن، زیورآلات دست، زیورآلات کمر و لباس و زیورآلات پا می شود.

اکثر این زیورآلات بین آقایان و خانم ها مشترک بود و کاربرد هایی اعم از نشان جایگاه اجتماعی، نشان ثروت و قدرت، تعلق قومی و باورهای مذهبی داشته است.

• زیورآلات سر و مو: زیورآلات سر و مو شامل تاج، نیم تاج، دیهیم(حلقه مو سلطنتی)، سربند، سنجاق مو و گل سر می شود.
• زیورآلات گوش: زیورآلات گوش شامل گوشواره حلقه ای، گوشواره آویز، گوشواره مرواریدی و گوشواره زرین و سیمین می شود.
• زیورآلات گردن: زیورآلات گردن شامل گردنبند، طوق گردن(حلقه ضخیم فلزی)، سینه آویز، آویزهای نمادین و گردنبند مهری می شود.
• زیورآلات دست: زیورآلات دست شامل دستبند، بازوبند، النگو، انگشتر و مهر انگشتری می شود.
• زیورآلات کمر و لباس: زیورآلات کمر و لباس شامل کمربندهای زرین و سیمین، سگگ های تزئینی، پلاک های فلزی دوخته شده روی لباس و سنجاق ردای سلطنتی می شود.
• زیورآلات پا: زیورآلات پا شامل خلخال، پابند و حلقه انگشت پا می شود.

جمع بندی نهایی

تاریخچه زیورآلات ایرانی، بازتابی از تاریخ، فرهنگ و تحولات سیاسی ایران است. از دوران باستان و استفاده از مهره‌های رنگین، تا اوج هنر زرگری در دوره هخامنشیان و نوآوری اشکانیان با سنگ‌های قیمتی و همچنین ورود اسلام و تلفیق هنر ایرانیان با نمادهای اسلامی، تا معاملات ایرانیان در دوره صفوی و قاجار با اروپا، هند و عثمانی می توان آن را تا ایران معاصر و ورود تکنولوژی های پیشرفته دنبال کرد.